چرا گربه‌ها وسایل را می‌اندازند؟

مقدمه

پژوهش‌های علمی درباره‌ی هل دادن اشیا از روی میز توسط گربه‌ها هنوز محدود است؛ بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت که گربه‌ها همیشه دقیقاً به یک دلیل این کار را انجام می‌دهند. با این ‌حال، مطالعات مربوط به بازی با اشیا، رفتارهای شکارچیانه و تعامل گربه‌ها با انسان، چند توضیح جالب و علمی در اختیارمان می‌گذارند.

یک شیء بی‌جان هم می‌تواند برای گربه جذاب باشد.

برای ما یک خودکار، لیوان یا جعبه فقط یک وسیله‌ی معمولی است؛ اما برای گربه، یک شیء می‌تواند مجموعه‌ای از ویژگی‌های جالب داشته باشد: اندازه، شکل، بافت، صدا، حرکت و حتی واکنشی که هنگام لمس شدن نشان می‌دهد. در رفتارشناسی جانوران، بازی با اشیا یکی از انواع رفتار بازی محسوب می‌شود. گربه‌ها می‌توانند با اشیای مختلف تعامل کنند، آنها را لمس کنند، بگیرند، حرکت دهند یا تعقیب کنند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این بازی‌ها تا حدی با رفتارهای شکارچیانه گربه ارتباط دارند. بنابراین وقتی گربه پنجه‌اش را به یک شیء می‌زند، ممکن است در حال بررسی چیزی باشد که از دید خودش ارزش توجه کردن دارد. البته این به آن معنا نیست که هر بار گربه لیوان را هل می‌دهد، در ذهنش یک «شکار» تصور می‌کند. رفتار حیوانات معمولاً پیچیده‌تر از یک علت ساده است.

شاید حرکت کردن مهم‌تر از خودِ شیء باشد!

یکی از ویژگی‌های مهم رفتار شکارچیانه، توجه به حرکت است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱، رفتار گربه‌های خانگی را هنگام مواجهه با محرک‌های مصنوعی شبیه طعمه بررسی کرد. پژوهشگران دریافتند گربه‌های کاملاً خانگی که به فضای بیرون دسترسی نداشتند، نسبت به برخی محرک‌های شبیه طعمه واکنش و بازی شکارچیانه‌ی شدیدتری نشان می‌دادند. این یافته نشان می‌دهد که حتی بدون تجربه‌ی مستقیم شکار، برخی گرایش‌های رفتاری مرتبط با شکار می‌توانند همچنان در گربه‌ها وجود داشته باشند.

حالا یک لیوان را تصور کنید که روی لبه‌ی میز قرار گرفته است. گربه با پنجه به آن ضربه می‌زند؛ لیوان حرکت می‌کند. دوباره ضربه می‌زند؛ این بار بیشتر حرکت می‌کند. در نهایت از لبه می‌افتد و صدای بلندی ایجاد می‌کند. از دید گربه، یک شیء ثابت ناگهان به چیزی تبدیل شده که حرکت می‌کند، صدا تولید می‌کند و به کنش او پاسخ می‌دهد. این ویژگی‌ها می‌توانند برای یک گربه جذاب باشند؛ حتی اگر هدف اولیه‌ی رفتار صرفاً کنجکاوی یا بازی باشد.

گربه‌ها با اشیا «آزمایش» می‌کنند؟

شاید یکی از جذاب‌ترین توضیح‌ها همین باشد. وقتی گربه با پنجه به چیزی ضربه می‌زند، ممکن است در حال بررسی پیامد آن رفتار باشد. اگر شیء حرکت کند، ممکن است دوباره آن را لمس کند. اگر صدای خاصی ایجاد کند، توجه گربه بیشتر جلب می‌شود. اما باید مراقب باشیم این رفتار را بیش از حد انسانی تفسیر نکنیم. ما نمی‌توانیم بگوییم گربه با خودش فکر می‌کند: بگذار ببینم اگر این لیوان را هل بدهم چه اتفاقی می‌افتد! آن‌چه می‌توانیم بگوییم این است که تعامل با اشیا و پیامدهای آن می‌تواند بخشی از رفتار بازی و اکتشافی گربه باشد. مرور پژوهش‌های مربوط به بازی گربه‌ها نیز نشان می‌دهد ویژگی‌هایی مانند تازگی، اندازه و شباهت یک شیء به طعمه می‌توانند در جذابیت آن برای گربه نقش داشته باشند. با این‌  حال، پژوهش درباره‌ی کارکرد دقیق بازی در گربه‌های خانگی هنوز کامل نیست.

پس چرا دقیقاً چنین کاری را انجام می‌دهند؟

اینجا وارد بخش جالب ماجرا می‌شویم. اگر یک گربه با توپ بازی کند، حرکت دادن آن کاملاً قابل انتظار است. اما چرا باید یک شیء را تا لبه‌ی میز ببرد؟ یکی از توضیح‌های احتمالی این است که حرکت دادن شیء خودش جذاب است و افتادن آن، یک پیامد بسیار واضح ایجاد می‌کند. شیء روی میز قرار دارد؛ گربه آن را لمس می‌کند؛ شیء حرکت می‌کند؛ دوباره لمس می‌شود؛ سپس از سطح جدا شده و سقوط می‌کند. این توالی می‌تواند برای گربه نوعی تعامل جالب با محیط باشد. اما یک عامل دیگر هم ممکن است وارد ماجرا شود: واکنش انسان.

مسئله این است که گاهی خودِ ما رفتار گربه را تقویت می‌کنیم! فرض کنید گربه یک خودکار را هل می‌دهد و خودکار روی زمین می‌افتد. شما بلافاصله برمی‌گردید، به گربه نگاه می‌کنید، اسمش را صدا می‌زنید و خودکار را برمی‌دارید. گربه دوباره آن را هل می‌دهد. این بار شما بلند می‌شوید و با او صحبت می‌کنید. برای گربه ممکن است این رفتار به یک تعامل اجتماعی تبدیل شود.

پژوهش سال ۲۰۲۳ درباره‌ی رفتار «آوردن اشیا» در گربه‌ها، بر اساس گزارش صاحبان ۱۱۵۴ گربه، نشان داد که گربه‌ها در بسیاری از موارد خودشان آغاز و پایان تعاملات بازی را تعیین می‌کنند. نکته جالب‌تر اینکه در ۹۴٫۴ درصد موارد، صاحبان گزارش کردند رفتار آوردن اشیا بدون آموزش مستقیم شکل گرفته بود. این مطالعه مستقیماً درباره‌ی انداختن وسایل از روی میز نیست، اما یک نکته مهم را نشان می‌دهد: گربه‌ها می‌توانند در تعاملات بازی با انسان، فعالانه رفتار خود و حتی زمان شروع و پایان تعامل را تنظیم کنند.

بازی فقط برای سرگرمی نیست.

ممکن است تصور کنیم بازی برای گربه صرفاً یک سرگرمی بی‌اهمیت است؛ اما پژوهش‌های رفتارشناسی تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌کنند. مرور پژوهش‌های مربوط به بازی و رفاه گربه‌ها نشان می‌دهد بازی می‌تواند با وضعیت رفاهی بهتر، کاهش برخی رفتارهای مشکل‌زا و تعامل بهتر میان گربه و انسان ارتباط داشته باشد.

در یک مطالعه‌ی دیگر در سال ۲۰۲۳ نیز پژوهشگران رابطه‌ی بین بازی و شاخص‌هایی مانند کیفیت زندگی گربه، رابطه‌ی گربه و صاحب و برخی رفتارهای مشکل‌زا را بررسی کردند. نتایج نشان دادند که نوع و میزان تعاملات بازی می‌تواند با برخی جنبه‌های رفاه گربه ارتباط داشته باشد؛ هرچند برای تعیین روابط علت و معلولی به پژوهش بیشتری نیاز است.

پس شاید آن گربه‌ای که مدام توپ، کاغذ، اسباب‌بازی و البته وسایل روی میز را لمس می‌کند، صرفاً «شیطان» نباشد؛ او ممکن است در حال تعامل با محیط اطراف خود باشد. آیا گربه‌ها برای اذیت کردن ما وسایل را می‌اندازند؟ احتمالاً نه؛ دست‌کم شواهد علمی محکمی برای چنین نتیجه‌ای نداریم.

این رفتار را بهتر است ترکیبی از چند عامل احتمالی بدانیم:

• کنجکاوی و بررسی محیط
• جذابیت حرکت یک شی‌ء
• ویژگی‌های حسی مثل صدا و بافت
• بازی‌ها و رفتارهای مرتبط با شکار
• یادگیری از پیامد رفتار
• و در برخی شرایط، جلب توجه صاحب

ممکن است یک گربه فقط به خاطر حرکت جالب یک شیء آن را هل بدهد و گربه‌ای دیگر به این دلیل که قبلاً متوجه شده این کار باعث می‌شود صاحبش به او توجه کند. بنابراین یک پاسخ واحد برای همه‌ی گربه‌ها وجود ندارد.

گربه‌ها در نهایت چه چیزی را تجربه می‌کنند؟

اگر بخواهیم تمام این یافته‌ها را کنار هم بگذاریم، احتمالاً مسئله بیشتر از آنکه به «خرابکاری» مربوط باشد، به تعامل گربه با محیطش مربوط است. یک شیء روی میز برای ما بخشی از دکور خانه است؛ اما برای گربه می‌تواند یک محرک بالقوه باشد. اگر با پنجه لمس شود، حرکت کند، صدا ایجاد کند یا حتی باعث واکنش انسان شود، ارزش توجه آن بیشتر می‌شود. با این‌ حال، هنوز یک قطعه از پازل را نداریم: پژوهش‌های مستقیم و کنترل‌شده‌ای که دقیقاً بررسی کنند گربه چرا یک شیء را از لبه‌ی میز هل می‌دهد، بسیار محدودند. بنابراین اگر گربه‌تان امشب دوباره لیوانتان را به سمت لبه‌ی میز هل داد، لازم نیست فکر کنید او نقشه‌ای برای نابودی زندگی شما کشیده است! ممکن است فقط یک موجود کنجکاو، بازیگوش و شکارچی باشد که با یک پنجه‌ی کوچک، دارد محیط اطرافش را تجربه می‌کند. و البته، اگر بعد از افتادن لیوان، به شما نگاه کرد و منتظر واکنش ماند، شاید بهتر باشد کمی به نقش خودتان در این ماجرا هم فکر کنید.

منابع

1. Fetching felines: a survey of cat owners on the diversity of cat (Felis catus) fetching behaviour

2. Play and welfare in domestic cats: Current knowledge and future directions

3. Inexperienced but still interested – Indoor-only cats are more inclined for predatory play than cats with outdoor access

4. A review of the development and functions of cat play, with future research considerations

نویسنده: زهرا مفیدی

دانلود PDF مقاله