بازارکار رشته‌های علوم تجربی به چه عواملی بستگی دارد؟
- مقطع تحصیلی و نوع مدرک
- مجوز حرفه‌ای و شرایط قانونی
- مهارت‌های عملی و توانایی کار با تجهیزات
- زبان انگلیسی و مطالعه منابع تخصصی
- توانایی کار با نرم‌افزارها، داده‌ها و ابزارهای دیجیتال
- سابقه کارآموزی و تجربه پروژه‌ای
- محل زندگی و دسترسی به مراکز صنعتی، درمانی یا پژوهشی
- توانایی ارتباط، گزارش‌نویسی، کار تیمی و حل مسئله
- وضعیت استخدام دولتی، بازار خصوصی و کارآفرینی
پیش از بررسی فرصت‌های شغلی، بهتر است ابتدا با خانواده‌های مختلف رشته‌های علوم تجربی و حوزه فعالیت آن‌ها آشنا شوید. معمولاً رشته‌های این گروه در دسته‌هایی مانند علوم پزشکی و سلامت، علوم زیستی و زیست‌فناوری، شیمی و علوم آزمایشگاهی، کشاورزی و منابع طبیعی، علوم و صنایع غذایی و رشته‌های بین‌رشته‌ای دسته‌بندی می‌شوند.
در ادامه این صفحه، بازار کار و مسیرهای شغلی احتمالی هرکدام از این گروه‌ها را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم که فارغ‌التحصیلان آن‌ها در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا ممکن است در چه محیط‌هایی فعالیت کنند و برای ورود به برخی موقعیت‌های تخصصی به چه مهارت‌ها یا مجوزهایی نیاز دارند.
علوم پزشکی و سلامت
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها و مراکز درمانی
- مراکز تشخیصی و آزمایشگاه‌ها، در رشته‌های مجاز
- مراکز توانبخشی و بهداشت
- شرکت‌های تجهیزات پزشکی و محصولات سلامت
- شرکت‌های دارویی و فرآورده‌های پزشکی
- فناوری اطلاعات سلامت و مدیریت خدمات سلامت
- پژوهشکده‌ها، دانشگاه‌ها و پروژه‌های سلامت
- آموزش و تولید محتوای تخصصی
علوم زیستی و زیست‌فناوری
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- دستیار یا کارشناس آزمایشگاه، با توجه به شرح وظایف و مقررات
- کارشناس کنترل کیفیت
- کارشناس تولید یا آماده‌سازی فرآورده‌های زیستی
- شرکت‌های زیست‌فناوری و دانش‌بنیان
- واحدهای تحقیق و توسعه
- فروش علمی و پشتیبانی فنی مواد و تجهیزات آزمایشگاهی
- تولید محتوای علمی و آموزش
- پژوهش در حوزه‌های سلولی و مولکولی، ژنتیک، میکروبیولوژی و زیست‌فناوری
شیمی و علوم آزمایشگاهی
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- کارشناس کنترل کیفیت مواد اولیه و محصولات
- کارشناس آزمایشگاه‌های شیمیایی یا صنعتی
- کارشناس تحقیق و توسعه
- کارشناس تولید در صنایع شیمیایی و مرتبط
- کارشناس آنالیز دستگاهی
- کنترل کیفیت صنایع غذایی، دارویی یا آرایشی
- پایش آلاینده‌ها و محیط‌زیست
- فروش فنی مواد و تجهیزات آزمایشگاهی
کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- کارشناس مزارع، گلخانه‌ها و باغ‌ها
- کارشناس گیاه‌پزشکی و مدیریت آفات، با توجه به مجوزها
- شرکت‌های بذر، نهاده و محصولات کشاورزی
- کارشناس دام، طیور و آبزیان
- کارشناس منابع طبیعی، جنگل، مرتع و آبخیزداری
- کارشناس محیط‌زیست و پایش آلودگی
- آزمایشگاه خاک، آب و گیاه
- کارآفرینی در گلخانه و خدمات کشاورزی
علوم و صنایع غذایی
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- کارشناس کنترل و تضمین کیفیت
- کارشناس تولید و فرآوری مواد غذایی
- کارشناس آزمایشگاه مواد غذایی
- کارشناس تحقیق و توسعه محصول
- کارشناس ایمنی و بهداشت مواد غذایی
- کارشناس بسته‌بندی و ماندگاری
- کارشناس استانداردها و مستندسازی
- شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های غذایی
روان‌شناسی، علوم تربیتی و رشته‌های آموزشی
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- آموزش و تدریس، با توجه به شرایط استخدام
- تولید محتوای آموزشی
- طراحی دوره‌های آموزشی
- واحدهای آموزش سازمانی و منابع انسانی
- پژوهش‌های آموزشی و اجتماعی
- همکاری با مؤسسات آموزشی و پژوهشی
- ادامه تحصیل برای تخصصی‌تر شدن مسیر
رشته‌های مهندسی و بین‌رشته‌ای
مسیرهای شغلی احتمالی در این خانواده عبارت‌اند از:
- تحقیق و توسعه
- تولید و کنترل کیفیت
- تجهیزات و فناوری‌های تخصصی
- شرکت‌های دانش‌بنیان
- طراحی، آزمون و ارزیابی محصولات
- پایش صنعتی و محیط‌زیست
- فروش فنی و پشتیبانی محصول
- پروژه‌های مشترک زیست‌شناسی، پزشکی و مهندسی
بازار کار در مقاطع کارشناسی، ارشد و دکترا
مقطع کارشناسی
کارشناسی معمولاً نقطه شروع ورود به بازار کار است. موقعیت‌ها بیشتر در سطح کارشناس، دستیار پژوهش، کنترل کیفیت، تولید، آموزش مقدماتی، فروش علمی یا کارآموزی قرار می‌گیرند. تجربه عملی و مهارت‌های قابل ارائه در این مرحله اهمیت زیادی دارند.
مقطع کارشناسی ارشد
کارشناسی ارشد می‌تواند مسیر را تخصصی‌تر کند و امکان ورود به پروژه‌های پژوهشی، واحدهای تحقیق و توسعه، تحلیل‌های پیشرفته، مدیریت فنی یا تدریس تخصصی‌تر را افزایش دهد. بااین‌حال، ارشد در همه موقعیت‌ها شرط قطعی نیست و باید نیاز شغلی سازمان بررسی شود.
مقطع دکترا
دکترا بیشتر برای پژوهش عمیق، فعالیت دانشگاهی، توسعه فناوری، مدیریت علمی و تخصص‌های پیشرفته طراحی شده است. این مدرک برای همه مشاغل ضروری نیست و برای برخی موقعیت‌ها تجربه صنعتی و مهارت عملی اولویت بیشتری دارد.
برای آشنایی با مسیر تحصیلی رشته‌های علوم تجربی؛ از کارشناسی تا دکترا کلیک کنید.
مجوز حرفه‌ای را با مدرک تحصیلی اشتباه نگیریم.
در برخی رشته‌ها، مدرک دانشگاهی به‌تنهایی برای انجام همه فعالیت‌های حرفه‌ای کافی نیست. مجوز، عضویت سازمانی، آزمون، طرح، سابقه کار یا تأیید صلاحیت ممکن است لازم باشد.
چه مهارت‌هایی شانس ورود به بازار کار را افزایش می‌دهد؟
- کار عملی و تسلط بر روش‌های آزمایشگاهی
- زبان انگلیسی تخصصی
- Excel، تحلیل داده و نرم‌افزارهای تخصصی
- آشنایی مقدماتی با برنامه‌نویسی و داده
- گزارش‌نویسی، مستندسازی و ارائه
- ایمنی آزمایشگاه و استانداردهای کیفیت
- کار تیمی و ارتباط حرفه‌ای
- کارآموزی و مشارکت در پروژه واقعی
- ساخت رزومه و نمونه‌کار
چطور درباره آینده شغلی یک رشته تحقیق کنیم؟
- آگهی‌های استخدامی مرتبط را در چند ماه بررسی کنید.
- به یک سایت یا یک آگهی اکتفا نکنید.
- مهارت‌های مورد درخواست کارفرما را یادداشت کنید.
- با دانشجویان سال‌های بالاتر و فارغ‌التحصیلان گفت‌وگو کنید.
- برنامه درسی را با مهارت‌های بازار مقایسه کنید.
- شرایط مجوز و عنوان دقیق مدرک را بررسی کنید.
- بازار کار شهر یا منطقه مورد نظر را جداگانه بسنجید.
- استخدام دولتی، شرکت خصوصی، پژوهش، آموزش و کارآفرینی را از هم تفکیک کنید.
جمع‌بندی
رشته‌های علوم تجربی می‌توانند به مسیرهای شغلی متنوعی در درمان و سلامت، آزمایشگاه، پژوهش، زیست‌فناوری، صنایع دارویی و غذایی، شیمی، کشاورزی، منابع طبیعی، محیط‌زیست، آموزش و فناوری‌های بین‌رشته‌ای منتهی شوند. در برخی مسیرها کارشناسی برای شروع کار کافی است؛ در برخی دیگر ارشد، دکترا، مجوز حرفه‌ای یا مهارت‌های تخصصی‌تر اهمیت بیشتری دارد. بنابراین انتخاب رشته نباید فقط بر اساس تصور کلی از درآمد یا عنوان شغلی انجام شود.
یادداشت به‌روزرسانی
این متن به‌صورت راهنمای کلی تنظیم شده است. برای انتشار نهایی، اطلاعات مربوط به مجوزهای حرفه‌ای، استخدام‌های دولتی، شرایط فعالیت در رشته‌های علوم پزشکی و مقررات سازمان‌های مربوط باید با آخرین اطلاعیه‌های رسمی همان سال تطبیق داده شود. منابع رسمی سازمان سنجش، مرکز سنجش آموزش پزشکی، وزارتخانه‌های مرتبط و سازمان‌های حرفه‌ای باید بر منابع غیررسمی اولویت داشته باشند.
نویسنده: زهرا مفیدی
